İnsanlar Yerler ve Çevreler YERYÜZÜNDE YAŞAM-1.BÖLÜM

İnsanlar Yerler ve Çevreler YERYÜZÜNDE YAŞAM-1.BÖLÜM
28.07.2020
1.404
A+
A-

COĞRAFİ KONUM

Bir yerin Dünya üzerinde bulunduğu ko­numa coğrafi konum denir. Coğrafi konum, ma­tematik ve özel konum olarak ikiye ayrılır.

1- MATEMATİK KONUM

Dünya üzerindeki bir yerin başlangıç pa­raleline (Ekvator) ve başlangıç meridyenine (Greenvvich) göre olan konumuna matematik konum denir.

MATEMATİK KOORDİNATLAR

Paralel ve Özellikleri

  • Ekvator’a paralel olarak geçtiği düşünü­len dairelere paralel denir.
  • Başlangıç paraleli (0°) ve en büyük para­lel dairesi Ekvator‘dur.
  • Kutup noktalarına eşit uzaklıktaki noktalarınbirleştirilmesiyle elde edilen ve Dünya’yı
  • ortasından çevreleyen en geniş paralel dairesine Ekvator denir.
  • Ekvator’un kuzeyindeki paralellere kuzey paralelleri, güneyindekilere ise güney paralelleri denir.
  • Ekvator yıl boyunca gece ile gündüz eşit­liğinin yaşandığı, çizgisel hızın en fazla, yer çeki­minin en az olduğu paralel dairesidir.
  • Paraleller, Ekvator’dan kutuplara doğru birer derece aralıklarla çizilir.
  • 90 tane Kuzey Yarım Küre’de, 90 tane Güney Yarım Küre’de olmak üzere toplam 180 ta­ne paralel dairesi vardır.
  • Dünya’nın şeklinden dolayı Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kı­salır ve kutuplarda nokta şeklini alır
  • . Birbirini takip eden iki paralel arasındaki uzaklık her yerde eşittir ve yaklaşık 111 kmdir

Bazı paralel dairelerinin özel isimleri var­dır.

*MERİDYENLER

Bir kutuptan diğer kutuba ulaşan ve ekvator ile paralelleri dik kesen yarım çemberlere meridyendenir

Özellikleri:

  • Başlangıç meridyeni, İngiltere’de Londra yakınlarındaki Greenwich kasabasındaki aynı adla anılan gözlem evinden geçen meridyen yayı olarak kabul edilir.
  •  
  • Greenwich’in dogusunda 180, batısında da 180 olmak üzere toplam 360 tane batı meridyen yayı vardır. Doğusundakilere Doğu meridyenleri, batısındakilere batı meridyenleri denir.
  • Meridyenlerin boyları  birbirine eşittir.
  • Meridyenlerin aralarındaki mesafe Ekvatordan kutuplara doğru azalır. Meridyenler kutuplarda birleşir.
  • Meridyenlerin dereceleri başlangıç meridyeninden doğuya ve batıya doğru gittikçe artar.
  • Meridyenlerin birbirinden en uzak oldukları yer Ekvator üzeridir. Burada iki paralel arası 111 km’dir.
  • İki meridyen arasında 4 dakikalık yerel saat farkı vardır.
  • Aynı meridyen üzerindeki bütün noktalarda yerel saat aynıdır

TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMUNUN SONUÇLARI

  • Kuzey Yarımküre’nin Orta Kuşağı’nda yer alır.
  • Başlangıç Meridyeni’nin (Greenvvich) doğusundadır.
  • En kuzeyi (42° Kuzey) ile en güneyi (36° Kuzey) arasındaki kuş uçuşu uzaklık, yak­laşık 666 km’dir (42° – 36°=6° 6×111 =666 km).
  • En doğusu (45° Doğu) ile en batısı (26° Doğu) arasında, 76 dakikalık zaman farkı vardır(45°-26°= 19° 19×4’=76′).
  • Orta Kuşak’ta yer aldığı için yıl içinde dört mevsimi belirgin olarak yaşar.
  • Kuzeyden esen rüzgarlar hava sıcaklığını düşürürken, güneyden esen rüzgarlarise hava sıcaklığını arttırır.

2- ÖZEL KONUM

Dünya üzerinde bir yerin veya bir ülkenin kıtalara, okyanuslara, denizlere, işlek ticaretyollarına, boğazlara, kanallara, ekonomik ve siyasi teşkilatlara, komşularına göre konu­mu ile yer şekilleri ve yükselti özellikleri o yerin özel konumunu belirler.

TÜRKİYE’NİN ÖZEL KONUMUNUN SONUÇLARI

  • Üç kıtanın (Asya, Avrupa, Afrika) birbirine en yakın olduğu yerde bulunur.
  • Üç tarafı denizlerle (Karadeniz, Ege Denizi, Akdeniz) çevrili bir yarımadadır. MarmaraDenizi’ne sahiptir.
  • Önemli ticaret yollarına ve boğazlara sahiptir (İstanbul ve Çanakkale Boğazları). Bu durum Türkiye’nin jeopolitik önemini artırmıştır.
  • Gelişmiş Avrupa ülkeleri ile zengin petrol yataklarına sahip Orta Doğu ülkeleri arasın­da yer alır.
  • Ortalama yükseltisi fazladır (1132 m).
  • Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükselti artar.
  • Dağlar genelde doğu-batı yönünde uzanır.
  • Sıcaklık ortalamaları batıdan doğuya gidildikçe azalır.
  • Yer şekillerinin çeşitli olması, farklı iklim tiplerinin görülmesine neden olur.
  • Yüzyıllar boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapması nedeniyle, tarihsel ve kültürel bakımdan çok zengindir.

KITALAR ve OKYANUSLAR

Dünya yüzeyinin % 71’i Okyanus ve denizlerle, %29’u karalarla kaplıdır.

Kıta: Kendine bağlı olan adalarla, etrafı denizlerle ve okyanuslarla çevrili olan büyük kara parçalarına kıta denir.

1-Asya

2-Avrupa

3-Afrika

4-Kuzey Amerika

5-Güney Amerika

6-Okyanusya (Avustralya)

7-Antarktika

Okyanus: Kıtalar arasındaki büyük çukurlarda kalan geniş ve derin su kütlelerine Okyanus denir.

1-Büyük Okyanus (Pasifik)

2-Atlas Okyanusu

3-Hint Okyanusu

HARİTA: Yeryüzünün tamamının veya belli bir bölümünün belirli oranda küçültülerek bir düzleme çizilmiş halidir.

*Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için;

1-Kuşbakışı olarak çizilmesi

2-Ölçeğe göre küçültülmesi

3- Düzleme aktarılması gerekir

Lejand: Haritalarda kullanılan sembol ve işaretlerin ne anlama geldiğini gösteren tablodur.

Plan: Plan en ayrıntılı haritalardır. Küçük alanlara ilişkin detaylı bilgi verir. Okullar, alışve­riş merkezleri, parklar plan ile gösterilirler.

Kroki: Bir yerin kuşbakışı görünüşünün belli bir ölçeğe uymadan kabataslak çizimine denir. Ölçeksiz olduklarından harita değildir. Çoğu zaman bir yerin adresini tarif etmek için kullanılır.

Uyarı: Planlarda ve haritalarda belli bir ölçeğe göre küçültme yapılırken kroki­lerde ölçek yoktur.

HARİTA ÇEŞİTLERİ

ÖLÇEKLERİNE GÖRE HARİTALAR

A) Büyük Ölçekli Haritalar

Büyük ölçekli haritalarda, yeryüzü şekilleri daha az küçültülerek düzleme aktarıldıkların­dan daha fazla ayrıntı gösterirler.

1- Plan: Ölçekleri 1/20.000’e kadar olan haritalardır. Planların ayrıntı gösterme gücü daha fazladır.

2- Topografya haritaları:

Ölçekleri 1/20.000 ile 1/200.000 arasında olan haritalardır.

B)  Orta Ölçekli Haritalar

1/200.000 ile 1/500.000 arasında değişen haritalardır. Duvar haritaları orta ölçekli haritalardır.

C)  Küçük Ölçekli Haritalar:

Ölçekleri 1/500.000’den daha küçük olan haritalardır. Atlaslar küçük ölçekli haritalardır.

Büyük ve Küçük ölçekli haritalar arasındaki fark

Büyük Ölçekli HaritalarKüçük Ölçekli Haritalar
Paydası küçüktür. 1/18.000Paydası büyüktür. 1/400.000
Küçültme oranı azdır.Küçültme oranı fazladır.
Ayrıntısı fazladır.Ayrıntısı azdır.
Hata oranı azdır.Hata oranı fazladır.
Daha küçük alanları gösterir. Örneğin İstanbulDaha geniş alanları gösterir. Örneğin Asta Kıtası
Aynı alan çizildiğinde harita alanı daha büyük olur.Aynı alan çizildiğinde harita alanı daha küçük olur.

ÖLÇEK: Haritadaki küçültme oranına ölçek denir. Ölçek, harita uzunluğu ile gerçek uzunluğun birbi­rine oranıdır. Bir haritanın ölçeği iki şekilde göste­rilir.

Kesir Ölçek: Haritalarda uygulanan küçültme oranı ke­sirle ifade edilir. Kesir ölçekte pay daima 1 ile gösterilir. 1/100 000, 1/2 000 000 gibi paydadaki sayı, çizimin ne kadar küçültüldüğünü ifade eder.

NOT:Kesir ölçeklerde, ölçek ile ölçek paydası arasında ters orantı vardır. Ölçeğin paydası bü­yüdükçe ölçek küçülür, ölçek paydası küçüldükçe ölçek büyür.

Çizgi Ölçek:  Küçültme oranının çizgi şeklinde gösteril­diği ölçeklerdir. Eşit aralıklara bölünmüş olan çiz­gi üzerinde, aralıkların gerçekte ne kadar uzaklı­ğa eşit olduğu belirtilir.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.