5.Sınıf Sosyal Bilgiler 6.Ünite Özeti: Etkin Vatandaşlık

5.Sınıf Sosyal Bilgiler 6.Ünite Özeti: Etkin Vatandaşlık
08.09.2020
5.872
A+
A-

HALKA HİZMET EDENLER

İnsan toplum içinde doğar, yaşar ve büyür. Bu esnada bebekliğimizden yaşlılığımıza kadar bir çok şeye ihtiyaç duyarız. Bunlardan bazılarını kendimiz tek başımıza karşılayabiliriz. Ama bazılarını başkalarından yarım alarak karşılayabiliriz. İnsan için bu bir zorunluluktur. Çünkü insan dayanışma ve yardımlaşma içinde olmak zorundadır

Yalnızca insanlarla bir araya gelerek giderebileceğimiz ihtiyaçlarımıza temel ihtiyaçlar denir. İnsanların, yaşamlarını daha iyi sürdürebilmesi, bazı temel ihtiyaçların karşılanmasına bağlıdır. Bu temel ihtiyaçlar: beslenme, sağlık, giyinme, eğitim, barınma, adalet, güvenlik, yaşanabilir bir çevredir. Bu temel ihtiyaçlarımız aynı zamanda en doğal haklarımızdır.

Temel ihtiyaçlarımız dışında eğitim, sağlık, güvenlik, ulaşım gibi toplumsal yaşamdan doğan ihtiyaçlarımız da vardır. Ayrıca karşılandığında mutluluk duyacağımız sosyal ihtiyaçlarımız da vardır. Dinlenme, eğlenme, gezme, kitap okuma gibi…

Günümüzde toplumun temel ihtiyaçlarını devlet (resmi) ve sivil toplum kuruluşları birlikte karşılamaktadırlar. Toplumun temel ihtiyaçlarını karşılamak öncelikle devletin görevidir.

Devletin, toplumun eğitim, sağlık, güvenlik, barınma, beslenme, sağlıklı bir çevre gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurduğu kurumlara “resmi kurum” denir.

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MANİSA ÖLÇME DEĞERLENDİRME MERKEZİ
TARAFINDAN HAZIRLANAN 5.SINIF 6.ÜNİTE FASİKÜLÜNÜ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ

Resmi kurumlar;

Cumhurbaşkanlığı,            

Bakanlıklar,

TBMM,                           

Mahkemeler,

Devlet okulları,                

Devlet hastaneleri

Sağlık ocakları,               

Emniyet müdürlüğü,

Valilikler,                       

Kaymakamlık, Belediye,     

Muhtarlık

Toplumun Temel İhtiyaçlarını Karşılamak İçin Kurulan

 Resmi Kurumlar:

1.   EĞİTİM KURUMLARI:

Toplumumuzun eğitim ve öğretim ihtiyacını karşılamak amacıyla oluşturulmuş kurumlarımızdır. Eğitim kurumlarımız Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösterir.

Milli Eğitim Bakanlığı; Eğitim sisteminin belirlenmesinde, okullarda okutulacak derslerin müfredatının hazırlanmasını ve uygulanmasını, okul ihtiyacı olan yerleşim yerlerini tespit ederek okul yapılmasını, okulu olmayan köylerdeki çocukları da en yakın okula taşıyarak toplumun eğitim ihtiyacını karşılamaya çalışmaktadır.

Ülkemizdeki eğitim ihtiyacı şu eğitim kurumları tarafından sağlanmaktadır:

Kreşler ve anaokulları İlkokullar Ortaokullar Ortaöğretim (Liseler) Sürücü kursları Üniversiteler

Halk Eğitim Merkezleri Açık öğretim Okulları.

  • SAĞLIK KURUMLARI:

Sağlık kurumlarımız, insanların hastalıklardan korunması, teşhis ve tedavisi hizmetlerini vermek için kurulmuşlardır.

** Sağlık kurumları açmak.

**    Sağlık  kurumlarında  çalışacak   doktor, hemşire ve hasta bakıcıları yetiştirmek.

**Hastaların tedavileri için gerekli ilaçları ve tıbbi malzemeleri temin etmek.

**Sağlık hizmetlerini   tüm    vatandaşlara götürmek.

**Doktor ve hasta hakları korumak devletin görevlerindendir. Ülkemizdeki sağlık kurumları; Sağlık Bakanlığı,

Devlet Hastaneleri,

Sağlık Ocakları (Aile hekimliği)

Dispanserler, Sanatoryumlar,

  • ADALET KURUMLARI:

Adalet, hakkın gözetilmesi ve yerine getirilmesi anlamına gelir. Haklı ile haksızın ayırt edilmesi adaletle sağlanır. Adalet karşısında güçlü ile güçsüz, zengin ile fakir eşit haklara sahiptir. Mahkemeler, vatandaşların birbirileriyle anlaşmazlıklarını çözmek, suçluları kanunlara dayanarak cezalandırmak amacıyla kurulmuşlardır. Hakimler, savcılar, avukatlar; Adalet Bakanlığına bağlı olarak çalışırlar.

Mahkemeler             

Cezaevleri

Adli Tıp Kurumu         

Danıştay

Anayasa Mahkemesi    

Yargıtay

  1. GÜVENLİK KURUMLARIMIZ:

Devletin kuruluş amaçlarının başında güvenlik gelir. Toplumun iç ve dış çatışmalardan ve saldırılardan korunması devletin temel görevlerindendir. Devlet pek çok güvenlik kurum oluşturmuştur.

Bunların başlıcaları şunlardır:

İçişleri Bakanlığı

Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü

  • ÇEVRE İLE İLGİLİ KURUMLAR:

Ülkemizde çevre sorunlarının ortaya çıkmasını önlemek ve planlı kentleşmeyi sağlamak amacıyla devlet tarafından Çevre ve Şehircilik Bakanlığı kurulmuştur. Yaşadığımız çevrenin düzeni, temizliği, ağaçlandırılması gibi çalışmalar bu bakanlığın sorumluluğundadır. Çevre sorunları bu bakanlığa bağlı birimler tarafından çözülmeye çalışılır.

3.ULAŞIM İLE İLGİLİ KURUMLAR:

Hızlı ve güvenli bir ulaşım hizmeti sunmak, havaalanı ve hızlı tren gibi hizmetler sunmak, denizcilik alanında çalışmalar yapmak, iletişim ve haberleşme hizmetlerini yerine getirmek amacıyla Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı kurulmuştur.

SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

Günümüzde toplumun ihtiyaçlarının karşılaması sadece devletin görevi olmaktan çıkmıştır. Çeşitli konularda duyarlı bireyler bir araya gelerek eğitim, sağlık, çevre, kültür, insan hakları, bilim ve teknoloji gibi toplumu temel ihtiyaçlarının karşılaması ve çeşitli sorularına çözüm bulabilmek amacıyla sivil toplum örgütleri kurmaktadırlar.

Demokratik toplumlarda tüm ihtiyaçları devlet tek başına karşılayamaz. Bu nedenle insanlar bir araya gelerek dernek, vakıf ve sendikalar kurarlar. Bunlara Sivil Toplum Kuruluşu (STK) denir.

Sivil Toplum Örgütünün Özellikleri

  • Gönüllük esasına göre çalışırlar. Çalışanların tek amacı topluma hizmet etmek, toplumun sorunlarına çözüm bulmaktır.
  • Çalışanlar, hizmetlerinin karşılığında ücret almazlar.
  • Çalışanlar görevlerini yaparken ast- üst ilişkisi içinde çalışmazlar. Her birey diğerleriyle dayanışma içindedir ve yardımlaşma ön plandadır.
  • Devletin katkısı yoktur. Ancak örgütlenmelerini ve faaliyetlerini devletin koyduğu    yasalar çerçevesinde gerçekleştirirler.
  • Devletin yetersiz kaldığı hizmetlerde halkın yararına çalışmalar yaparlar.
  • Masraflarını (ihtiyaçlarını), çalışmalara destek veren üyelerin bağışlarıyla karşılarlar.
  • Oda, sendika, dernek veya vakıf adı altında faaliyet gösteriler.

İnsanlar sivil toplum kuruluşlarına üye olup faaliyetlerine katılabilirler. Çalışmalara maddi ve manevi katkılarda bulunabilirler. Ayrıca sivil toplum kuruluşlarını desteklemek için üye olmak şart değildir. Hayır sever insanlar istediği zaman istediği sivil toplum kuruluşuna yardımda bulunabilirler.

EĞİTİMLE İLGİLİ SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

Darüşşafaka

Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı(TEGV) Türk Eğitim Derneği (TEV)

Milli Eğitim Vakfı (MEV)

Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV)

SAĞLIKLA İLGİLİ SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

YEŞİLAY

Lösemili Çocuklar Vakfı(LÖSEV) Türkiye Sağlık Vakfı

Türk Kalp Vakfı Türk Böbrek Vakfı Türk Diyabet Vakfı

Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı Sigarayla Savaşanlar Derneği

ÇEVREYLE İLGİLİ SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

Çevreyi koruma Vakfı (ÇEVKO) Doğal Hayatı Koruma Derneği Deniz Temiz Derneği

Çevre ve Kültürel Varlıkları Koruma Vakfı

(ÇEKÜL)

YARDIMLAŞMA İLGİLİ SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

KIZILAY

Güçsüzler ve Kimsesizlere Yardım Vakfı Arama ve Kurtarma Timi (AKUT) Darülaceze

Mehmetçik Vakfı

İnsani Yardım Vakfı

Sokak çocuklarını Koruma Vakfı

YAŞADIĞIM YER VE YÖNETİMİ

VALİLİK (İL YÖNETİMİ)

  • Vali tarafından yönetilir.
  • İçişleri Bakanlığına bağlı çalışır.

*İlde en yetkili kişidir.

*Halkın huzur ve güvenliğini sağlar.

*İldeki resmi kurumlar valiye bağlıdır.

*İlde eğitim ve sağlık işlerinin düzenli yürütülmesini sağlar .

*Sanat, spor ve kültürel faaliyetler gerçekleştirir

KAYMAKAMLIK (İLÇE YÖNETİMİ)

  • Kaymakam tarafından yönetilir.
  • İçişleri Bakanlığına bağlı çalışır.

*İlçede en yetkili kişidir.

*İlde valinin yaptığı işleri ilçede kaymakam yapar.

YEREL YÖNETİM

BELEDİYE

*Belediye başkanı tarafından yönetilir.

*Halkın oyu ile seçilir.

*Yol, su, alt yapı ve kanalizasyon işlerini yürütür.

*Çevre temizliğini sağlar.

*Topu taşıma hizmeti sunar.

*Cenaze ve mezarlık hizmetlerini yerine getirir.

MUHTARLIK

*Muhtar tarafından yönetilir.

*Halkın oyu ile seçilir.

*Mahallenin ihtiyaçlarını belediye, kaymakamlık ve valilik gibi kurumlara bildirir.

*Yeni taşınanları adresine kayıt eder.

*Mahalle ve köylerde yer alır.

*Seçmen kağıtlarını dağıtır.

KATILIM HAKKI VE DÜŞÜNCE ÖZGÜRLÜĞÜ

İnsan hakları, insanların doğuştan sahip olduğu evrensel nitelikte olan haklardır. Bu haklar vazgeçilemez ve devredilemez. Anayasalar,       sözleşmeler ve uluslar arası kuruluşlar tarafında koruma altına alınmıştır. Bu temel hak ve özgürlüklerimiz şunlardır;

  • Yaşama hakkı
    • Kişi dokunulmazlığı
    • Sağlık hakkı
    • Eğitim hakkı
    • Özel hayatın gizliliği
    • Din ve vicdan özgürlüğü
    • Düşünce özgürlüğü
    • Yerleşme ve seyahat özgürlüğü
    • Konut dokunulmazlığı
    • Katılım hakkı
    • Seçme ve seçilme hakkı
    • Dilekçe hakkı

Yaşama Hakkı

  • İnsanın en temel hakkı yaşamaktır. Temel hak ve özgürlüklerin uygulanması öncelikle yaşama hakkına bağlıdır. Herkes bir diğerinin yaşama hakkına saygı göstermelidir.
  • Yaşama hakkı bütün hakların temelinde olduğu için hiçbir şekilde engellenemez.

Kişi Dokunulmazlığı Hakkı

  • Kişinin hem beden hem ruh bütünlüğüne, dokunulmamasını ve kimseye işkence yapılamayacağını ifade eder. Bu hak, kişinin yaşamasını ve vücut bütünlüğünü güvence altına almaktadır.

Sağlık Hakkı

  • Sağlık hakkı, insanların temel haklarından biridir. İnsanların sağlıklı yaşayabilmeleri için, öncelikle koruyucu önlemlerin alınması gerekir.

Eğitim Hakkı

  • Anayasamızın 42. maddesinde, “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.’’ifadesi yer almaktadır.

Özel Hayatın Gizliliği

  • Kişilerin özel yaşamı da devlet tarafından güvence altına alınmıştır. Anayasamızın 20. maddesinde “Herkes özel yaşamına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.” ifadesi yer almaktadır.

Din ve Vicdan Özgürlüğü

  • Din ve vicdan özgürlüğü kişinin istediği bir dine inanmasını ve ibadetlerini serbestçe yapabilmesini kapsar.

Düşünce, Kanaat ve İfade Özgürlüğü

  • Düşünce ve bir konuda karar verebilme insana özgü özelliklerin başında gelir. İnsanın geliştirilebilmesi ve kişilik kazanabilmesi için özgürce düşünebilmesi gerekir.
  • Demokrasi ile düşünce ve kanaat özgürlüğü arasında sıkı bir ilişki vardır. Anayasamızın

25. maddesinde, ‘Herkes düşünce ve kanaat özgürlüğüne sahiptir.” ifadesi yer almaktadır.

Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü

  • Yerleşme ve seyahat özgürlüğü kişinin is- tediği yerde oturmasını veya seyahat edebilmesini kapsar. Anayasamızın 23. maddesinde, “Herkes, yerleşme ve seyahat özgürlüğüne sahiptir.” ifadesi yer almaktadır.

Konut Dokunulmazlığı

  • Herkes evinde ailesi ile birlikte rahatsız edilmeden bir yaşam sürme hakkına sahiptir. Anayasamızın 21. maddesinde, “Kimsenin konutuna dokunulamaz. Kanuna bağlı hâkim kararı olmadıkça; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça, kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz.” ifadesi yer almaktadır.

Seçme ve Seçilme Hakkı (katılım hakkı)

  • Seçme, seçilme ve siyasi parti faaliyetlerinde bulunmak demokrasinin en önemli hak ve hürriyetlerindendir. Bu hak ve hürriyetler kanunla düzenlenmiştir.
  • Katılma hakkına en iyi örnek seçimlerde oy kullanmaktır.
  • 18 yaşına gelen herkes katılma hakkından yararlanabilir.Böylece etkin vatandaş olarak ülke yönetiminde söz sahibi olabilir.

Dilekçe Hakkı

  • Demokratik bir devletin vatandaşlarına tanıdığı haklardan birisi de dilekçe hakkıdır. Dilekçe hakkı diğer temel haklar gibi anayasa ile güvence altına alınmıştır. Vatandaşlar herhangi bir şekilde hakları ihlal edildiğinde devletin ilgili kurumlarına dilekçe ile başvurabilir.

EGEMENLİK VE BAĞIMSIZLIK SEMBOLLERİMİZ

Ulusal Egemenlik ise devlet yönetme gücünün millete ait olmasıdır. Devleti yönetecek kişilerin, millet tarafından seçilmesi demektir.

Ulusal bağımsızlık; Bir devletin bağımsız olarak istediği gibi hareket edebilmesidir.

BAYRAĞIMIZ

Ülkemizin en önemli bağımsızlık sembolüdür. Rengini vatan için can veren şehitlerimizin kanından alan bayrağımız bizim için çok kutsaldır. Bayrağımızdaki ay bağımsızlığın, yıldız da şehitlerimizin simgesidir. Bayrağımızdaki kırmızı renk eski Türk geleneklerine göre hâkimiyeti anlatır. Beyaz renk güç, ululuk ve adaletin yanında temizliği de ifade eder. Bayrağımızın resmi şekli 29 Mayıs 1936 yılında çıkarılan “Bayrak Kanunu” ile belirlenmiştir.

İSTİKLÂL MARŞIMIZ

İstiklal Marşımız da bayrağımız gibi ulusal egemenlik sembollerindedir.

İstiklal Marşımızın yazarı Mehmet Akif ERSOY’dur. İstiklâl Marşımız TBMM tarafından 12 Mart 1921 tarihinde kabul edilmiştir. Törenlerde söylediğimiz şekliyle 1930 yılında Osman Zeki ÜNGÖR tarafından bestelenmiştir.

Bayrağa ve İstiklal Marşı’na saygı her Türk’ün milli görevidir.

BAŞKENTİMİZ

Bağımsız her ülkenin bir başkenti vardır. Türkiye’nin başkenti Ankara’dır. Başkent devletin yönetim merkezidir.Ankara milli mücadelenin merkezliğini yapmış, TBMM burada açılmıştır.13 Ekim 1923 te çıkarılan bir kanunla başkent kabul edilmiştir.

Milli Mücadele sırasında 23 Nisan 1920’de açılan TBMM, ülkemiz için ulusal egemenlik sembolümüzdür

DİLİMİZ Bağımsız olan her ülke yazışmalarını belli bir dil ile yapar. Ülkemizde resmi dil Türkçedir. Bu nedenle Türkçemiz de egemenlik sembollerimizdendir.

PARAMIZ

Ülkelerin bağımsızlık sembollerinden biri de paradır. Paralarda bir takım semboller ve kültürel öğeler bulunur. Paralar bu özellikleriyle ulusal egemenlik sembolü kabul edilir.

YORUMLAR

  1. kağan dedi ki:

    hocam harika anlatmıssınız

  2. M. Emin dedi ki:

    Çok Sağolun hocam işime çok yaradı.

  3. ZEYNEP ERVA dedi ki:

    hocamm harikaa

  4. ZEYNEP ERVA dedi ki:

    çok işe yaradı

  5. Mustafa dedi ki:

    Güzel