5.Sınıf Sosyal Bilgiler Birey ve Toplum Püf Noktaları 1.Ünite Özeti

5.Sınıf Sosyal Bilgiler Birey ve Toplum Püf Noktaları 1.Ünite Özeti
07.09.2021
477
A+
A-

SOSYAL BİLGİLER DERSİNDEN ÖĞRENDİKLERİMİZ

Devletimize, milletimize ve bayrağımıza karşı sevgi, saygı ve güven duygusunu artırır.

Atatürk ilke ve inkılâplarının öğrenilmesini ve korunmasını sağlar.

Etkin ve sorumlu bir vatandaş olmamızı sağlar.

Sosyal Bilgiler dersi, bizi hayata hazırlayan, bize bilgi ve beceri kazandıran, bizim yararlı bir vatandaş ve aynı zaman da iyi birey olarak yetiştirmemizi sağlayan bir derstir.

SOSYAL BİLGİLER DERSİ;

Türk milletine ait bağımsızlık ve egemenlik unsurlarının neler olduğunu öğrenmemizi sağlar.

Bir insan olarak doğuştan itibaren var olan haklarımızı bilmenin önemini ve birbirimize karşı olan sorumluluklarımızı kavramamızı sağlar.

Vatandaşlık hak ve sorumluluklarımızı öğrenmemizi sağlar.

Türk tarihini ve kültürünü öğrenmemize yardımcı olur.

Ülkemizi ve dünyayı tanımamızı sağlar.

Demokratik yaşam kurallarını öğretir.

Vatanını ve milletini seven, vatanına karşı görevlerini yerine getiren vatandaşlar olmamıza yardımcı olur.

Beraber yaşama, sorumluluk alma, yardımlaşma ve karar verme duygularımızı geliştirir.

Bilimin ve tekniğin gelişmesinin insan hayatı üzerindeki etkilerini öğretir.

Birlikte yaşama ve yardımlaşmanın önemini anlamamızı sağlar.

Yaşadığımız çevrenin coğrafi özelliklerini tanımamızı, insanlar ve doğal çevre arasındaki ilişkileri anlamamızı sağlar.

Ülkemizin diğer ülkelerle olan ekonomik, kültürel ve sosyal ilişkilerini öğrenmemizi sağlar.

Sosyal Bilgiler dersinin bir amacı da bizim etkin bir vatandaş olmamızı sağlamaktır.

ETKİN VATANDAŞ;

  • Haklarını bilir ve gerektiğinde kullanır.
  • Sorumluluk bilinciyle hareket eder.
  • Haklarını aramak için dilekçe yazar.
  • Toplumsal sorunlar karşısında duyarlı olur.
  • Haklarını, başkalarının haklarını kısıtlamayacak şekilde kullanır.
  • Haklarının bilincinde ve farkında olur.
  • Toplumsal sorunlara çözümler üretir ve kendini geliştirir.
  • Demokratik kurum ve değerleri benimser ve bunları uygular.
  • Seçim zamanı geldiğinde oy kullanır.
  • Vergisini düzenli olarak öder.
  • Askerlik görevini yerine getirir.
  • Kanunlara ve kurallara uyar.
  • Ülke yönetimine katkı sağlar.
  • Üretim yaparak ülke ekonomisine katkıda bulunur.

Sosyal Bilim Dalları: Tarih, Coğrafya, Psikoloji, Sosyoloji, Ekonomi, Din Bilimleri, Filoloji, Arkeoloji, Hukuk vb. bilim dallarıdır.

Sosyal Bilgiler dersi sosyal bilim dallarının genel bir özetidir.

YENİ OKULUM

Hayatımız boyunca her gün birçok olaya tanık oluruz. Bunlardan bazıları bizden kaynaklanır, bazıları bizim dışımızda gelişir.

Günlük hayatta birçok olayla karşılaşırız. Bazı olayları da televizyon, gazete, dergi, internet gibi iletişim araçlarından öğreniriz.

OLAYLARIN ÖZELLİKLERİ

– Her olayın birden fazla nedeni ve sonucu olabilir

– Her olay birden fazla olumlu ya da olumsuz sonuç doğurabilir.

– Toplumsal olaylar her zaman aynı sonucu doğurmaz. Her toplumsal olayın farklı sonucu vardır.

– Olaylar insanları farklı şekillerde etkiler. Aynı olay herkesi aynı şekilde etkilemez.

– Olaylara sadece insanlar sebep olmaz. Hayvanlar, doğal çevre ya da iklimsel şartlar da olaylara sebep olabilir.

– Bir olayın sonucu başka bir olayın sebebi olabilir.

Örneğin trafik kazalarının sadece bir nedeni yoktur. Trafik kazaları;

– Sürücü veya yolcu hatalarından,

– Yol veya araç kusurlarından,

– Hava ve iklim şartlarından kaynaklanabilir.

Örneğin hava kirliliğine; arabaların egzozlarından çıkan gazlar, fabrika bacalarından çıkan dumanlar, kalorifer yakıtlarının dumanları, termik santrallerden çıkan dumanlar, tozlar, orman yangınları vb. neden olabilir.

Aynı şekilde hava kirliliği, doğal dengenin bozulmasına, canlı hayatının tehlikeye girmesi, sağlık sorunları, küresel ısınma, çevre sorunları gibi sonuçlar doğurur.

HAK VE SORUMLULUKLARIMIZ

İnsan, toplum halinde yaşayan bir varlıktır. Bu nedenle insan, yaşamını devam ettirmek ve ihtiyaçlarını karşılamak için diğer insanlarla işbirliği ve iş bölümü yapmak zorundadır.

Bireyler, gruplar, kalabalıklar ve kurumlar, içinde yaşadığımız toplumu oluşturan unsurlardır.

– Öğrenci Ayşe, Bakkal Hüseyin Amca, Polis Mehmet aynı zamanda bir bireydir.

Sosyalleşme: Bireyin içinde yaşadığı toplumun bir üyesi olma sürecine sosyalleşme denir. Bu süreçte birey, toplumun kültürel değerlerini öğrenir ve kendine has beceriler edinir.

– Sabah uyandığımızda ailemize “Günaydın.” demek, kahvaltı bittikten sonra annemize “Eline sağlık.” deyip teşekkür etmek, aile büyüklerimiz işe giderken onları güler yüzle uğurlamak aile içinde sosyalleşmeye örnektir.

– Okula gittiğimizde arkadaşlarımızla selamlaşmak, onların hatırını sormak, evden getirdiğimiz yiyecekleri arkadaşlarımızla paylaşmak okulda sosyalleşmeye örnektir.

– Sosyalleşme sürecini tamamlayan bireyler toplum hayatına daha kolay uyum sağlar ve daha mutlu olurlar. Bu durum, bireyin öz güvenini artırır. Sosyalleşen bireyler kendi kararlarını kendisi alabilen kişiler hâline gelir. Bu da kişilere ortak hareket edebilme ve iş birliği yapabilme becerileri kazandırır.

Bireylerin sosyalleşmesinde ve toplumsal hayata uyum sağlamasında etkili olan diğer bir grup, akrabalardır. Akrabalarımızla vakit geçirmek, onları ziyaret etmek bizleri mutlu eder. Ailemizden sonra en büyük destekçilerimiz akrabalarımızdır. Sıkıntılarımızı akrabalarımızla paylaşır, yeri geldiğinde onlardan yardım isteriz.

Örnek: 5-A Sınıfı, Tiyatro Ekibi, İzci Kulübü, Halk Oyunları Ekibi, Aile üyeleri birer gruptur.

Grupların Özellikleri

Grupları oluşturan insanlar birbirlerini tanırlar.

Aralarında işbirliği ve dayanışma vardır.

Belli bir amaç için bir araya gelmişlerdir.

Birliktelikleri uzun sürelidir.

Bir insan aynı anda birden çok gruba üye olabilir.

Üye olduğu gruplarda farklı roller üstlenebilir.

Örnek:

Otobüse binmek için bekleyen insanlar, markette alışveriş yapan insanlar, sahilde güneşlenen insanlar, futbol maçı izleyen seyirciler vb.

Kalabalıkların Özellikleri

– Aralarında iş birliği ve dayanışma yoktur.

– Birbirlerini tanımazlar.

– O an için bir araya gelmişlerdir.

– Ortak bir amaçları yoktur.

– Birliktelikleri kısa sürelidir.

– Kurumlar resmi kurumlar ve özel kurumlar olarak ikiye ayrılırlar.

Resmi Kurumlar: Devlet tarafından oluşturulan kuruluşlardır. Okullar, devlet hastanesi, sağlık ocağı, emniyet müdürlüğü vb.

Özel Kurumlar: Kişiler ve şirketler tarafından oluşturulan kuruluşlardır. Özel Okullar, Özel Hastaneler, Eczaneler, Sürücü Kursları vb.

Kurumların Özellikleri

– Kanunlara ve kurallara bağlı olarak kurulmuşlardır.

– Toplumsal bir ihtiyacı karşılarlar.

– Gönüllü ya da ücretli çalışanları vardır.

Bilgi 1: Aile, hem gruptur, hem kurumdur.

Bilgi 2: Her kurum aynı zamanda birer gruptur. Ancak her grup kurum değildir.

Örneğin; 5.sınıfta okuyan Ali, ailede çocuk, okulda öğrenci, futbol takımında oyuncu rolündedir.

Bu da gösteriyor ki;

Bir insan aynı anda birden fazla role sahip olabilir.

Çünkü insanlar içinde bulundukları gruplara göre farklı roller üstlenirler.

Rolümüz, içinde bulunduğumuz gruba veya kuruma göre değişebilir.

Sosyal Bilgiler Öğretmeni, okulda öğretmen, evde baba, ailede evlat, basketbol takımında oyuncu rolünde olabilir.

Bir çocuk evde; evlat, abi, kardeş ve çocuk rolünde olabilir.

Okulda öğrenci, sınıf başkanı, kulüp başkanı, tiyatro kulübünde oyuncu rolünde olabilir.

İçinde bulunduğumuz gruplar ve sahip olduğumuz roller bize bazı haklar sağladığı gibi bazı görev ve sorumluluklar da yükler.

– Bir babanın görevi evin geçimini sağlamak,

– Bir annenin görevi evin işlerini yapmak,

– Bir öğrencinin görevi de derslerine çalışmaktır.

– Herkesin içinde bulunduğu gruba ve kuruma göre çeşitli sorumlulukları vardır.

– Bir öğrencinin kendisine, ailesine, okuluna ve topluma karşı sorumlulukları vardır.

– Bir öğretmenin derse hazırlıklı gelmesi,

– Bir öğrencinin ödevlerini yapması,

– Bir hizmetlinin okulu temiz tutması birer sorumluluk örneğidir. İçinde bulunduğumuz gruplara ve kurumlara karşı sorumluluklarımızı yerine getirdiğimizde mutlu, sevilen ve saygı duyulan bir birey oluruz.

Toplumsal düzene katkı sağlarız.

Plan: Bir işi sonuçlandırmak için neyin, ne zaman yapılacağının önceden düzenlenmesine plan denir.

– Görev ve sorumluluklarımızı yerine getirirken planlı çalışmak önemlidir.

– Planlı çalışmak, bireyi başarıya götürdüğü gibi işlerimizi de zamanında ve düzgün bir şekilde sonuçlandırmamızı sağlar.

– Planlı çalışanlar başarılı olurken plansız olanlar işlerini gelişigüzel yapanlar başarıya ulaşamayabilir.

Bu nedenle işlerimizi zamanında ve başarılı bir şekilde sonuçlandırmak istiyorsak görev ve sorumluluklarımızı yerine getirirken planlı hareket etmeye özen göstermeliyiz. Bu amaçla günlük, haftalık, aylık hatta yıllık planlar yapabiliriz. Bu sayede kişisel zamanımızı daha verimli bir şekilde değerlendirebiliriz.

– Birey olarak içinde bulunduğumuz toplum düzeni bize bazı haklar sağlar. Tıpkı içinde bulunduğumuz grup ve kurumların bize çeşitli haklar sağlaması gibi.

– Bir çocuğun eğlenme ve oyun oynama hakkı olması, bir öğrencinin eğitim görme ve sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı olması vb.

– Diğer yandan her insanın sahip olduğu temel hak ve özgürlükler de vardır.

-Bunlar; yaşama hakkı, kişi dokunulmazlığı hakkı, eğitim hakkı, sağlık hakkı, din ve vicdan özgürlüğü, düşünce ve ifade özgürlüğü vb. dir.

-İnsan hakları; dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmez özelliklere sahiptir. Bu nedenle bu haklar hiçbir şekilde insanın elinden alınamaz.

ÇOCUK HAKLARINA YOLCULUK

20 Kasım 1989 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen Çocuk Hakları Sözleşmesine göre 18 yaşına kadar herkes çocuk sayılır.

Bu nedenle tüm çocukların gelişmeleri ve korunmaları için, mutlu bir aile ortamında, sağlıklı bir çevrede, fiziksel ve zihinsel gelişmelerini sağlayacak imkânlara sahip olmaları gerekir. Bunu sağlamak hem devletlerin hem de ailelerin görevidir.

Çocuk Hakları Sözleşmesine göre;

Her birey on sekiz yaşına kadar çocuk olarak kabul edilir ve vazgeçilmez haklara sahiptir.

Yaşamak, her çocuğun temel hakkıdır ve herkesin ilk görevi çocukların yaşamını korumaktır.

Her çocuğun ailesiyle birlikte yaşama hakkı vardır.

– Her çocuk, görüşlerini serbestçe ifade etme hakkına sahiptir.

Engelli çocukların özel olarak korunma ve saygı görme hakkı vardır.

– Her çocuğun sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı vardır.

Her çocuk eğitim hakkı vardır. İlköğretim parasız ve tüm çocuklar için zorunludur.

Çocukların okula gitme, oyun oynama hakkı vardır.

– Çocuklar yetişkinler gibi ya da zorla çalıştırılamazlar.

– Çocuk haklarının korunması amacıyla UNICEF ( Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu ) kurulmuştur.

– UNICEF’in amacı dil, din, ırk, millet ayrımı yapmadan dünyadaki tüm çocuklara yardım etmektir.

– Çocuk Hakları Sözleşmesinin kabul edildiği 20 Kasım günü, tüm dünyada Çocuk Hakları Günü olarak kutlanmaktadır.

Çocuk İhmali: Bir çocuğun; barınak, yiyecek, içecek, eğitim, denetim, tıbbi bakım, entelektüel gelişim, duygusal gelişim vb. alanlarda gerekli olan ihtiyaçlarının karşılanmaması, yaşına uygun bakımın verilmemesidir.

Çocuk İstismarı: Çocuğun yanlış ve kötü bir davranışa maruz kalmasıdır.

Çocuk hakları ihlallerine örnek olarak;

Çocukların küçük yaşta çalıştırılması,

İstismar ve ihmal edilmesi,

Şiddete maruz kalmaları,

Eğitim haklarının engellenmesi,

Anne şefkatinden mahrum bırakılmaları vb. gösterilebilir.

YORUMLAR